Kozmetik bugün çok çeşitli alanlarda kullandığımız bir kavram. Ancak çıkışı yüzyıllar öncesine dayanıyor. Bu yazımızda kozmetik nedir, dünyada ilk nerede ve nasıl ortaya çıkmıştır, hangi ürünler ön plandadır, bunların cevabını vereceğiz.

Kozmetik Nedir?

Bugün kullandığımız kozmetik tanımı antik Roma’ da ortak kullanım ve sosyal alan olan hamamlardan gelmektedir. Antik Roma’ da hem erkeklere hem de kadınlara bakım yapan köleler bulunurdu. Bu kölelere de Antik Yunan uygarlığında kullanılan “cosmeticos” kelimesinden türetilen “cosmetae” adı verilirdi. Roma hamamlarında ise yüz, cilt ve tırnak bakım ritüelleri gerçekleştirilirdi. İşte bu bakım ritüelleri sayesinde kozmetiğin günümüzdeki kullanım şekli belirlenmiş oldu.

Günümüzde kozmetik renkli kozmetik, cilt bakımı, dermo kozmetik, saç bakımı, tırnak bakımı, anti-aging gibi oldukça fazla alana ayrılmış durumda. Ancak kozmetiğin yukarıda anlattığımız şekilde temeline bakılırsa aslında bu kelime ayrıldığı sığ isimlerden çok daha fazlasını ifade etmektedir.

Yağlar kozmetikte en çok kullanılan hammaddeler arasında yer alıyor

İnsanlık Tarihindeki İlk Kozmetik Ürün

Arkeolojik buluntular kozmetik ürünlerin tarihte ilk olarak M.Ö. 3000 yıllarında Mısırlılar tarafından kullanıldığını gösteriyor. Özellikle kırışıklık gidermek, saç uzamasını sağlamak ve saç dökülmesini önlemek üzerine çalışan Mısırlılar bu işlemler için oldukça farklı türde yağ, kan, süt ve bal gibi geniş yelpazede içerikler kullanmışlar. Yukarıda da bahsedildiği şekilde antik Roma’da hamam ritüelleri yapılmaktaydı. Ancak bundan da önce tam olarak kozmetik olarak adlandırılmasa da antik Mısır’da da hamam ritüelleri yapılmaktaydı.

Kozmetik Tarihinde Asya ve Doğu Uygarlıkları

Hindistan da geçmişinde kozmetik kullanımı yüksek olan bölgelerden biri olarak göze çarpmaktadır. Bu bölgede kozmetik kullanımı M.Ö. 500 yılına dayanıyor. Aynı dönemde Çin’ de kadınlar yüzlerindeki kırışıklıkları önlemek amacıyla çay ağacı yapraklarından (Tea Tree) elde ettikleri bir maske kullanırken Japonya’da kadınlar aynı amaçla mum ve yağ karışımından elde ettikleri bir karışım kullanmaktaydı.

Mezopotamya’ da Kozmetik Kullanımı

Arkeologlar, yaptıkları kazılar sonucunda M.Ö. 2000 yıllarında Mezopotamya topraklarında saç boyası, ilaç ve kozmetik amaçlı kullanılan bitki özlerine rastlamışlardır. Bu bölgede ise kozmetik kullanımı Pers İmparatorluğu’nun (Bugün bildiğimiz adıyla İran) bölgedeki hâkimiyeti sonucu yaygınlaşmıştır. Tarihte bu dönem değişik uygarlıkların soylularının bugünkü şekline oldukça benzer biçimde makyaj, saç boyası, cilt bakım ürünleri ve losyon kullanması bakımından büyük önem taşıyor.

Kozmetik Gelişiyor

Roma İmparatorluğunun çöküşü Roma ve Yunan tıbbının duraklamasına sebep olmuştur. Tam da bu dönemde İslam tıbbı ön plana çıkmıştır. 9. ve 12. Yüzyıl arasında Arap dünyasında simyacılık ve ilaç biliminde büyük bir gelişme yaşandı. Bu dönemde kozmetik ürün üretiminde de oldukça büyük bir artış gözlenmiştir. Özellikle Arap ve İspanyol dünyasında geniş çevrelerce tanınan ve gül suyunu damıtmasıyla ünlenmiş Ibn Sina’nın çalışmaları döneme damgasını vurmuştur.

Rönesans, temelinde yatan düşünce sebebiyle Avrupa’da büyü ve ilaç alanında gerilemeye sebep olmuştur. Bilimsel düşüncenin ve deneysel çalışmaların ön planda olması Paracelsus’ u çalışmalarında motive etmiş ve sadece döneminin önde gelen doktor ve kimyagerleri arasına sokmakla kalmamış ayrıca günümüzde modern tıbbın kurucularından biri olarak anılmasını sağlamıştır.

Yeni Kıta’ da Bilinmeyen Uygarlıklar

16. Yüzyıl’ a gelindiğinde Kristof Kolomb’ un Amerika kıtasını keşfiyle dünya Maya uygarlığı ile tanıştı. Bu uygarlık daha önce bahsedilenlerden farklı olarak daha çok dövmeler üzerinde çalışmalar yapmıştır. Öyle ki, güzellik uğruna tüm yüzlerini ve jenital bölgelerini dövme ile kaplamışlardır. Yeni bir kıtanın keşfi Aztek uygarlığının da dünya ile tanışmasını sağlamıştır. Romalılar ile benzer biçimde Azteklerin de oldukça gelişmiş bir hamam kültürü vardı ve yine Romalılara benzer şekilde bu hamamlarda bitkisel özlerle hazırlanan karışımlar cilde ve saçlara uygulanarak saç ve cilt bakımı yapılırdı. Aztek ve Maya kadınları günümüzde renkli kozmetik adını verdiğimiz ürünlere benzer içerikteki karışımlarla dudaklarını, ellerini, göğüslerini ve yüzlerini kırmızıya boyuyordu. Bu boya işlemlerinde kullandıkları ürünlere “trautlahpalli” adı veriliyordu. Bu iki uygarlıkta da parfüm kullanımı oldukça yaygındı.

Tarihte ilk parfümü Mısırlılar kullanmıştır.

Tarihteki İlk Parfüm

Tarihte ilk parfüm kullanımının Mısır’da mumya hazırlama işlemleri sırasında görülmesine rağmen ilk parfüm mağazalarının açılması 17. Yüzyıl’ ı bulmuştur. Bilindiği haliyle parfüm mağazaları 17. yüzyılda Fransa’nın Paris kentinde açılmış.

Neden Eczanelerde Kozmetik Ürün Satılıyor?

18. Yüzyılda İngiltere’de kozmetik kullanımının olağan dışı artışı ile birlikte parlamentoda kozmetik kullanımına ilişkin kararlar alınmıştır. Bu karar tam yasalaşmasa da Britanya Kiliseler Konseyi kadınların kozmetik ürünler kullanmasını ve uygun olmayan kıyafetler giymesini yasaklamıştır. Bu dönemde ise kozmetik satışı yapan mağazalar kozmetik ürünler ve ilaçları bir arada satmaya başlamıştır. Bu alışkanlık günümüzde hala eczanelerde kozmetik ürünlerinin satışı şeklinde devam etmektedir.

Bu yazımızda kozmetik ile ilgili temel tarihsel bilgileri vermek istedik. Bunların içinde tarihte parfümü ilk olarak hangi uygarlık kullandı, bugün eczanelerde neden sadece ilaç satılmıyor, kozmetik ürün de satılıyor gibi soruların cevabını da verdik. Yorumlarda görüşlerini paylaşabilirsin.